«Το Σπίτι που Έχτισε ο Τζακ» – Κριτική

Η πρώτη προβολή της ταινίας «Το Σπίτι που Έχτισε ο Τζακ» στις Κάννες στράφηκε στην πιο επεισοδιακή του φεστιβάλ. Το νέο πόνημα του Λαρς Φον Τρίερ δίχασε κοινό και κριτικούς, ενώ δεν ήταν λίγοι όσοι εγκατέλειψαν πρόωρα την αίθουσα. Πολλοί μίλησαν για ένα κτηνώδες έργο, σαδιστικό και μισογυνιστικό, όπου ο Τρίερ μάλλον φαίνεται να το ‘χει χάσει. Κάποιοι άλλοι, όμως, αποκάλεσαν την ταινία αριστούργημα, τον προσωπικό μονόλογο ενός καλλιτέχνη και την δυαδικότητα της φύσης του. Η πραγματικότητα ήρθε, όμως, μαζί με την έξοδο της ταινίας στους κινηματογράφους. Και ποιά είναι η αλήθεια, λοιπόν, πίσω από την τελευταία ταινία του μεγάλου Δανού δημιουργού;

H Κτηνωδία σαν Τέχνη

Το «Σπίτι που Έχτισε ο Τζακ» ακολουθεί την δωδεκάχρονη πορεία ενός Αμερικάνου κατά συρροήν δολοφόνου, του Τζακ (Ματ Ντίλον). Η αφήγηση της ταινίας γίνεται μέσα από την συζήτηση με τον μυστηριώδη Βερτζ (Μπρούνο Γκαντζ), στον οποίο πρόκειται να εξιστορήσει του πέντε φόνους-σταθμούς της πορείας του. Η αφήγηση του απαρτίζεται από πράξεις ακρότητας, τις οποίες όμως ο Τζακ θεωρεί έργα τέχνης, τα οποία ξεπερνούν τον υλικό κόσμο του σώματος και φτάνουν στον άυλο της ψυχής. Πιστεύει πως η τέχνη του ξεπερνά τις ζωές και απελευθερώνει ψυχές.

Αυτή η σύντομη περίληψη μπορεί να φανεί σαν ένα παρωχημένο θρίλερ, όμως στα χέρια του Τριερ είναι κάτι παραπάνω. Ο Βερτζ συνεχώς προσπαθεί να εκλογικεύσει τις πράξεις του Τζακ, να τον κατατάξει ανάμεσα στους υπόλοιπους κατά συρροήν δολοφόνους και την ψυχοσεξουαλική μανία τους με τον θάνατο, όμως μάταια.

Παρότι πληρεί τα κριτήρια ενός κατά συρροή φονιά, ο Τζακ είναι ένας απλός μηχανικός με όνειρο να φτιάξει το δικό του σπίτι. Η πράξη του φόνου, όμως, του δείχνει πως ο θάνατος μπορεί και να είναι ένα έργο τέχνης. Πιστεύει πως ο καλλιτέχνης έχει τον έλεγχο της φύσης και της ψυχής, ένας Θεός που ελέγχει τα πάντα. Και, όπως συμβαίνει όποτε σκοτώνει, πάντα ξεφεύγει. Μέχρι το επόμενο έργο τέχνης.

Όμως το κοινό πώς μπορεί να υποστηρίξει τα επιχειρήματα του Τζακ, από την στιγμή που οι πράξεις του ξεφεύγουν από την όποια καλαισθησία; Πώς δικαιολογείται ένας σαδιστής φονιάς, ένας παιδοκτόνος, ένας μαχαιροβγάλτης χωρίς ψυχή και φραγμούς; Μα φυσικά μέσω μιας αλληγορίας. Και σίγουρα ο Τρίερ το καταλαβαίνει αυτό καλύτερα απ’ όλους. Ήταν σίγουρος πως κάποιοι θα έβγαιναν  από την αίθουσα με μένος για την ταινία. Όχι, όμως, εξαιτίας της γραφικής βίας της ταινίας, αλλά λόγω της αλήθειας της στα σημεία. Γιατί η ταινία είναι απλά μια φανταστική αυτοβιογραφία του δημιουργού της.

(Εσωτερικός) Διάλογος

Ο Τρίερ σίγουρα φημίζεται για την προβοκατόρικη συμπεριφορά του. Όταν βγήκε στις Κάννες και είπε το περίφημο «καταλαβαίνω τον Χίτλερ» οι περισσότεροι γυάλισαν τα φτυάρια τους και ξεκίνησαν το θάψιμο. Όμως το σχόλιο του απλά αντιπροσώπευε την πραγματικότητα ενός ανθρώπου που κατανοούσε την δυαδικότητα της ανθρώπινης φύσης, την τάση του ανθρώπου να καταστρέφει περισσότερο απ’ ότι να φτιάχνει αλλά και την θέληση για κάτι ανώτερο, μέσα από έναν στόχο που επιτυγχάνεται με τα χειρότερα πιθανά μέσα. Δεν δικαιολόγησε τον Χίτλερ, ούτε τα εγκλήματά του. Απλά κατάλαβε την θέληση του να φτιάξει κάτι με το να καταστρέψει τα πάντα.

Δεν είναι παράλογο που ο σκηνοθέτης κατά τα γυρίσματα του έργου επέστρεψε πολλές φορές στην κατάθλιψη. Το «Σπίτι που Έχτισε ο Τζακ» είναι μια καλή ανασκόπηση της καριέρας και των προβληματισμών του Τριερ. Μέσα στο έργο του δίνεται η δυνατότητα να αναλύσει τις επιρροές του στην τέχνη, να ψυχογραφήσει μερικές ιστορικές προσωπικότητες αλλά και να αναφερθεί στις ίδιες του τις ταινίες!

Όλα αυτά, όμως, τα καταφέρνει επιστρατεύοντας μια εξαιρετική αφήγηση συσχετισμών, η οποία του επιτρέπει να αναλύσει όσα θέλει με τρόπο φιλοσοφικό, αναλυτικό και απέριττο. Ίσως ένα προφανές παράδειγμα είναι ο συνοδός Βιργίλιος, που συμμετείχε στο επικό ποίημα «Θεία Κωμωδία» του Δάντη. Ίσως, πάλι, η αναφορά στο πρόσωπο του Τζακ ως «Αντίχριστο» κάνει ηχώ του τίτλου της γνωστής ταινίας του σκηνοθέτη.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, μπροστά μας έχουμε κάτι μοναδικό: μια ταινία τόσο προσωπική όσο και καθολική. Γιατί το «Σπίτι που Έχτισε ο Τζακ» είναι μια ταινία που μιλάει για μερικές από τις μεγαλύτερες αλήθειες στην ανθρώπινη φύση. Ο Τρίερ είναι από τους μοναδικούς σκηνοθέτες που κατορθώνουν να δώσουν εικόνες για όσα συναισθήματα δεν μπορούν να περιγράψουν οι λέξεις. Μπορεί κάποιος να κατηγορήσει τον Τρίερ πως αναλώνεται στην αυτοαναφορικότητα, ίσως όμως δεν υπολογίζει τις ίδιες τις ενδόμυχες σκέψεις του.

Θεμέλια μιας Καλής Ταινίας

Ίσως το «Σπίτι» γκρεμιζόταν, όμως, αν ο Τριερ δεν μπορούσε να το υποστηρίξει πέρα από τα λόγια. Φροντίζει να χρησιμοποιήσει νέα μέσα και φρέσκες τεχνικές και όχι απλά να μας πεθάνει τα μάτια με μια συνεχή κουνημένη κάμερα. Δεν λείπει και αυτή, όμως πολύ συχνά παρακολουθούμε κάποια σταθερά πλάνα, στυλιζαρισμένα λες και ζωντάνεψαν πίνακες ζωγραφικής. Χρησιμοποιεί το έξυπνο μοντάζ του «Nymphomaniac», όπου φωτογραφίες και πίνακες μπλέκονται με αρχειακά βίντεο άγριας φύσης.

Γνωστό σε όλους είναι, βέβαια, πως η βία της ταινίας είναι απρόσμενη και σοκαριστική. Δύο συγκεκριμένες σκηνές θα ξενίσουν σίγουρα, όμως πάντα ο Τρίερ προσπαθεί να αντισταθμίσει. Συχνά επιστρατεύει γερές δόσεις μαύρου χιούμορ, όμως σε στιγμές σαν τις παραπάνω προχωρεί σε αναλύσεις που στοχεύουν στην ενθύμηση της ανηθικότητας του συμβάντος και όχι στην λατρεία της βίας.

Και ύστερα, υπάρχουν τα ίδια τα θύματα. Τέσσερα συμβάντα, τέσσερις γυναίκες. Εδώ έχουμε μια σκόπιμα εκνευριστική Ούμα Θέρμαν και μια καχύποπτη Σιβόν Φάλον Χόγκαν. Στην πιο θλιβερή ιστορία εμφανίζεται η Σόφι Γκράμπελ του Δανέζικου «Killing», ενώ η ανερχόμενη Ράιλι Κιού συμμετέχει στην σκηνή που έκανε πολλούς να μιλούν για μισογυνισμό. Το μεγαλύτερο όμως θύμα είναι ο Βερτζ του Μπρούνο Γκαντζ που πρέπει να ακούει τα «ανδραγαθήματα» του Τζακ και να διαφωνεί μαζί του χωρίς να μπορεί να του αλλάξει γνώμη.

Τίποτα όμως δεν θα μπορούσε να σταθεί καλά αν ο Τρίερ δεν διάλεγε για Τζακ τον υπέροχο Ματ Ντίλον. Εδώ δίνει προσωπικότητα στον ρόλο και ίσως την καλύτερη ερμηνεία της καριέρας του. Υποδύεται, βέβαια, ένα ζωντανό τέρας που δεν θα ήθελες να συναντήσεις, τον μπαμπούλα που τρέμουν οι ειδήσεις. Όμως καταφέρνει το ακατόρθωτο όταν σε πολλές στιγμές του έργου θες να κερδίσει ο Τζακ, να μην πιαστεί. Σε έναν δίκαιο κόσμο ο Ντίλον θα έφτανε και μέχρι τα Όσκαρ, κάτι τέτοιο όμως φαντάζει αμφίβολο.

Trailer

Τελικά τί παίζει με το «Σπίτι που Έχτισε ο Τζακ»; Ίσως μιλάμε για μια από τις πιο βαθείς ταινίες του Λαρς Φον Τρίερ, μέσω του οποίου γνωρίζουμε περισσότερο τον ίδιο παρά έναν καινούργιο κόσμο. Ταυτόχρονα, έχουμε να κάνουμε και με μια ταινία που θα σοκάρει και θα προκαλέσει έκπληξη. Ίσως και να μιλάμε για ένα αριστούργημα που η πρώτη εντύπωση αποτελεί σοκ, όπως το περσινό «mother». Σίγουρα, πάντως, το «Σπίτι που Έχτισε ο Τζακ» στέκεται σε γερά θεμέλια. Σας αρέσει δεν σας αρέσει, το αγαπάτε ή το μισείτε. Ο Τρίερ είναι πίσω και έτοιμος για το καλύτερο -και το χειρότερο.

9
Βαθμολογία
Το Σπίτι που Έχτισε ο Τζακ
Με λίγα λόγια
Με το "Σπίτι που Έχτισε ο Τζακ" ο Λαρς Φον Τρίερ γυρίζει την πιο προσωπική ταινία της καριέρας του και ταυτόχρονα μια από τις καλύτερες που είδαμε φέτος!
Θετικά
Το προσωπικό όραμα ενός σκηνοθέτη που δεν παύει να εκπλήσσει!
Μοναδικό φιλοσοφικό υπόβαθρο.
Ισορροπία μπρος και πίσω από την κάμερα.
Εξαιρετική ερμηνεία από τον Ματ Ντίλον!
Αρνητικά
Μερικοί δεν θα αντέξουν την έντονη βία του έργου.
Κάποιοι μπορεί να το βρουν επιτηδευμένο.

Tags:

  • Ο Χρήστος Γιαννάκενας δεν θέλει να γράφει για ταινίες μπας και ξεχάσει πως δεν έχει ακόμα τελειώσει τις σπουδές του, αλλά επειδή αγαπάει το σινεμά. Συχνά γράφει άλλα πράγματα, όπως ιστορίες ή ιδέες για ταινίες, αλλά κυρίως βαριέται. Που ξέρεις; Αν σήμερα δεν βαριέται μπορεί να διαβάσεις κάτι καινούργιο...

Προτεινόμενα

"Life" - Κριτική

«Life» – Κριτική

Ομολογουμένως, δεν θα ήταν καθόλου δύσκολο για τον στοιχειωδώς ενημερωμένο θεατή να αναγνωρίσει τις ...

«Η Πεντάμορφη και το Τέρας» – Κριτική

Ήδη από την αναγγελία της είδησης ότι το πολυαγαπημένο «Η Πεντάμορφη και το Τέρας» ...

«Star Wars: The Last Jedi» – Κριτική

Τρίτη συνεχής χρονιά με «Star Wars» λοιπόν, και η παγκόσμιας εμβέλειας προσμονή παραμένει καρφωμένη ...

«Halloween» – Κριτική

Αν πριν δέκα χρόνια ακουγόταν πως ο σκηνοθέτης του «Pineapple Express» θα σκηνοθετούσε το ...

«Darkest Hour» – Κριτική

Το καλοκαίρι, ο Cristopher Nolan μας μύησε στην πρώτη πλευρά του νομίσματος. Η «Δουνκέρκη», ...

«Solo : A Star Wars Story» – Κριτική

Παρά την λάσπη, την γκρίνια, την υπερανάλυση, τις αόριστες και υψηλές προσδοκίες, το «Star ...